Analiza przepustowości portów lotniczych jako zadanie systemowe
Zgodnie z art. 3 ust. 3 Rozporządzenia Rady nr 95/93 z dnia 18 stycznia 1993 r., w sprawie wspólnych zasad przydzielania czasu na start lub lądowanie w portach lotniczych Wspólnoty (z późn. zm.), analiza przepustowości powinna:
- Zostać sporządzona i oparta na ogólnie uznawanych metodach;
- Wskazywać na wszelkie ograniczenia i braki w przepustowości z uwzględnieniem ograniczeń środowiskowych;
- Przedstawiać rozwiązania problemów zaistniałych w danym porcie;
- Opisywać metodę użytą do przeprowadzenia i sporządzenia przedmiotowej analizy; która powinna zostać przedstawiona na wniosek zainteresowanych stron.
Na pierwszy rzut oka zadanie wygląda na stosunkowo proste, ponieważ zestaw procesów biznesowych opisujących funkcjonowanie portu jest stosunkowo znany, a pobieżna analiza pokazuje, że większość z nich może być w pierwszym przybliżeniu traktowana jako względnie niezależnych (z punktu widzenia teorii systemów).
Jednak tak nie jest – okazuje się, że stosunkowo powszechnie stosowane na świecie próby opisu systemu portu lotniczego przy użyciu modeli statycznych kończą się fiaskiem – ich niedokładność jest na tyle duża, że żaden dojrzały biznes nie jest w stanie zaakceptować ich wyników.
W firmie Badania Systemowe „EnergSys” od 2000 roku rozwijany jest dynamiczny model symulacyjny o nazwie PortOrchestratorTM, który dzięki systemowemu podejściu skutecznie sugeruje rozwiązania zadań związanych z zarządzaniem przepływnością portów lotniczych w sytuacji dużej niepewności.
PortOrchestratorTM pozwala na szczegółowy i pełny opis elementów istniejącej infrastruktury takich jak:
- Ilości i parametrów dróg startowych;
- Ilości i parametrów dróg kołowania;
- Ilości i parametrów płyt postojowych;
- Ilości rękawów do dokowania samolotów;
- Ilości stanowisk odprawy biletowo-bagażowej;
- Ilości stanowisk końcowej odprawy biletowej;
- Stanowisk kontroli państwowej (customs/imigration);
- Poczekalni, barów, longue center, itp.
W modelu powyższe elementy są traktowane jako tak zwane wewnętrzne składniki infrastrukturalne.
Dodatkowo PortOrchestratorTM pozwala na modelowanie zewnętrznej infrastruktury usługowo-transportowej. Elementami zewnętrznej infrastruktury są:
- Parkingi oraz przystanki (różnych typów: long term, daily, daily with night shift, fast rotation (w podziale na taxi cab oraz shuttle bus);
- Stacje kolejowe oraz pojazdów szynowych innych (są one modelowane oddzielnie ze względu na różny sposób buforowania spiętrzeń pasażersko-towarowych);
- Hotele i obiekty noclegowe im tożsame (ich charakterystyki mogą być używane w koordynacji lotów typu long haul);
- Centra zakupowe;
- Centra rekreacyjne (obsługiwane są oba modele: to jest przepływów ciągłych typu kasyno oraz dyskretnych typu kino lub teatr).
Z punktu widzenia szczegółowości niezbędnych danych PortOrchestratorTM cechuje się bardzo dużą elastycznością. W pierwszym przybliżeniu można wiele obiektów traktować jako czarne skrzynki (black boxes o liniowych charakterystykach), aby w czasie finalnego tunningu rozwiązan uszczegółowić dane, tam gdzie wstępne obliczenia wskazują na to, że mamy do czynienia z elementami szczególnie wpływającymi na końcowy wynik przepustowości portu.
Unikalną cechą PortOrchestratorTM jest to, że każdy element może mieć charakterystykę zmienną w czasie (niekiedy są to złożone, nieliniowe i nieciągłe funkcje). Dzięki temu model osiąga niezwykłą zgodność z rzeczywistością pozwalając modelować zachowanie portu w różnych scenariuszach.
Wczesna wersja systemu PortOrchestratorTM (z roku 2003) pozwoliła w sposób praktycznie bezinwestycyjny zwiększyć liczbę operacji w polskich portach lotniczych o 60% - patrz artykuł.